ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΝΟΥΣΑΚΗΣ



Ο Γιώργος Μανουσάκης, καλλιτέχνης πολυτάλαντος και πνεύμα εύστροφο και ζωηρό, αναζητούσε σ’ όλη του τη ζωή να γνωρίσει τον κόσμο μέσα από τα δικά του μάτια, να διερευνήσει και να κατανοήσει ό,τι συνέβαινε γύρω του, είτε είχε σχέση με τον άνθρωπο και τη φύση, είτε με την τέχνη και την επιστήμη. Το ζωγραφικό του έργο και οι άλλες ενασχολήσεις του, αλλά και οι χειρόγραφες σημειώσεις του για θέματα επιστημονικά, πολιτιστικά, περιβαλλοντικά, ακόμα και πολιτικά, με χρονολογίες που φθάνουν έως τους τελευταίους μήνες της ζωής του, μαρτυρούν τις ανησυχίες του και τη μεγάλη έφεση για μάθηση. «Σχεδίαζα, φωτογράφιζα, έκανα κινηματογράφο, αλλά προπαντός μάθαινα», γράφει ο ίδιος σ’ ένα από τα αυτοβιογραφικά του σημειώματα.

Δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι ο Μανουσάκης πραγματοποίησε, χωρίς ίσως να το επιδιώκει ή να το συνειδητοποιεί, το ιδανικό του «οικουμενικού ανθρώπου», του homo universalis, όπως τον διαμόρφωσε η εποχή της Αναγέννησης. Κι αυτή η έφεση για αναζήτηση, καθοριστική για την εν γένει πορεία του στην τέχνη και τη ζωή, αναδεικνύεται μέσα από τις πολλαπλές ασχολίες  και τα ενδιαφέροντά του –εκτός από τη ζωγραφική–, όπως  ήταν η φωτογραφία, η βοτανολογία, ο αερομοντελισμός και άλλα πολλά, ενασχολήσεις τελείως διαφορετικές μεταξύ τους.

Η φύση του Μανουσάκη, όπως μόνον όσοι τον γνώριζαν καλά μπορούν να μαρτυρήσουν, ήταν ανήσυχη και ριψοκίνδυνη. Έψαχνε, πειραματιζόταν, αψηφούσε τον κίνδυνο, ενίοτε τον αναζητούσε, όπως με μια πτήση που θέλησε να κάνει με ανεμόπτερο, και τελικά το κατόρθωσε. Αυτό το καθαρό και ανήσυχο πνεύμα, με την ειλικρινή ζωγραφική ματιά, τραβούσε κοντά του ανθρώπους αξιόλογους, και οι γνωριμίες αυτές εξελίσσονταν σε εκτίμηση και φιλία ζωής

Ο Μανουσάκης ήταν σεμνός από τη φύση του, απέφευγε την προβολή, αναζητούσε το ουσιαστικό στον περίγυρο και στην τέχνη του. Γι’ αυτό ίσως οι κριτικοί τον κατέτασσαν στους «ολιγογράφους» ζωγράφους μας. Ωστόσο, η έρευνά μας φαίνεται να καταρρίπτει έναν τέτοιο χαρακτηρισμό. Χωρίς να είναι σκοπός της μελέτης μας η συγκέντρωση του συνόλου της δουλειάς του, καταγράψαμε πάνω από 600 έργα του, ακουαρέλες, λάδια, τέμπερες και αυγοτέμπερες, καθώς και πολλά σχέδια και χαρακτικά.

Μέσα από το έργο του, πέρα από τον μικρογράφο, τον ζωγράφο του ατελιέ, τον προσωπογράφο ή τον χαράκτη, προβάλλει ο λάτρης του ελληνικού χώρου, που ταξίδεψε όσο λίγοι σ’ ολόκληρη την Ελλάδα και κατέγραψε  μνημεία και τόπους, ανθρώπινους τύπους και σκηνές της καθημερινότητας. «Χωρίς να το καταλαβαίνω, είχα αρχίσει να αγαπώ με πάθος την Ελλάδα παρ’ όλες τις κακομοιριές της και να αισθάνομαι περήφανος και ευτυχισμένος που ζούσα σ’ αυτόν τον τόπο. Σιγά-σιγά άρχισα να  βρίσκω κάποιο σκοπό, κάποιο λόγο στη ζωγραφική μου, που βρισκόταν έξω από τη ζωγραφική», έγραφε ο ίδιος σε μια προσπάθεια να καταγράψει την πορεία του.

΄Εργα του Μανουσάκη υπάρχουν σε πινακοθήκες, ιδρύματα, τράπεζες και γκαλερί, καθώς και σε ιδιωτικές συλλογές.

Μέσα από το έργο του Μανουσάκη, που καλύπτει μια μακρά περίοδο, έχουμε τη δυνατότητα  όχι μόνο να παρακολουθήσουμε την καλλιτεχνική του πορεία, αλλά και να ανιχνεύσουμε το γενικότερο κλίμα που διαμορφώθηκε από το 1930 και μετά και επηρέασε την εξέλιξη της ελληνικής ζωγραφικής στον 20ό αιώνα.

Αγγελική Κόκκου
Μυρτώ Κουμβακάλη